Z inicjatywy Bogdana Romaniuka, który o to przedsięwzięcie zabiegał, oraz z udziałem spokrewnionego z Ulmami Mateusza Szpytmy powołano Fundację im. Rodziny Ulmów SOAR. Na jej prezesa wybrano bp. Stanisława Jamrozka z Przemyśla. Nazwa fundacji nawiązuje do miasteczka Soar, w którym schronił się biblijny Lot ze swoją rodziną, gdy uciekali przed śmiercią w zniszczonej Sodomie.

Festiwal, którego pierwsza edycja miała miejsce w 2016 r., ma trzy cele: propagowanie życia i heroizmu rodziny Wiktorii i Józefa Ulmów oraz ich siedmiorga dzieci, w tym jednego nienarodzonego, zamordowanych 24 marca 1944 r. przez żandarmów niemieckich za udzielanie schronienia Żydom; propagowanie w świecie i upamiętnienie innych „Polskich Sprawiedliwych”; oraz muzyczne spotkanie chrześcijan i żydów, dla którego kanwą jest Księga Psalmów.

Dobrzy ludzie budują relacje

Wydarzenie nie zaistniałoby bez przychylności i wsparcia wielu dobrych ludzi, zaangażowanych w budowanie relacji między chrześcijanami i żydami – ze strony Kościoła (archidiecezji przemyskiej i diecezji rzeszowskiej), z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podkarpackiego, Miasta i Gminy Kolbuszowa, powiatu kolbuszowskiego, innych samorządów, prywatnych sponsorów, a także dzięki wytężonej pracy całego zespołu ludzi pracujących w fundacji i wokół niej.

Projekt ewoluował. Początkowo brali w nim udział jedynie artyści polscy, którzy w swoim repertuarze mieli psalmy, m.in. Małgorzata Hutek. Od trzeciej edycji do grona wykonawców dołączyli wybitni kantorzy żydowscy z Nowego Jorku w USA i z Izraela, m.in. słynny Joseph Malowany, wykonujący psalmy i tradycyjny śpiew chasydzki.

Pierwsze koncerty odbywały się w przestrzeni zamkniętej, w kościołach czy w Filharmonii Podkarpackiej, jednak od paru lat festiwal korzysta z przyjaznej przestrzeni stadionu miejskiego w Kolbuszowej. Festiwal zdecydowanie zyskał na wartości artystycznej, gdy wokalistów wsparli: orkiestra symfoniczna, chór czy ośmioosobowy band. Sceneria, nagłośnienie i atmosfera są fantastyczne, pogoda na ogół dopisuje, podobnie jak publiczność. Podczas koncertu 10., jubileuszowej edycji festiwalu, 24 sierpnia, organizatorzy spodziewają się ok. 10 tys. widzów. W tym roku ambasadorem tego wyjątkowego wydarzenia artystycznego została Irena Santor. Koncert poprowadzą Magdalena Wolińska-Riedi i Grzegorz Boratyn.

Tworzywo i wykonawcy

Interesujący jest sposób artystycznego „budowania” festiwalu. Jak zaznaczył Bogdan Romaniuk, obecnie dyrektor tego przedsięwzięcia, każdego roku festiwalowe „Psalmy...” dopełnione są dodatkowo wartościującym określeniem, nawiązującym do miłości, miłosierdzia, pokoju, przebaczenia, pojednania, dziękczynienia, nadziei itd. W roku ubiegłym były to „Psalmy pokoju – modlitwa o pokój”, a w tym roku będą „Psalmy pokoju i nadziei” – co jest nawiązaniem do przesłania trwającego właśnie Roku Jubileuszowego 2025.

W tak zakreślonej przestrzeni rolą artystów jest stworzenie tekstów do utworów wywodzących wskazane wartości z Księgi Psalmów. Chętnie mierzą się z tym wyzwaniem m.in. Jerzy Łysiński, Michał Zabłocki, bracia Golcowie, Zbigniew Książek czy – szczególnie w tym roku – Iwona Waksmundzka. Później przychodzi czas na komponowanie muzyki, czego i w minionych latach, i w tym roku podejmują się m.in.: Michał Lorenc, Piotr Rubik, Bartek Gliniak, Michał Jurkiewicz (który jest również dyrektorem artystycznym festiwalu) czy Robert Janson.

Gdy „tworzywo” nabierze artystycznych kształtów, przejmują je uznani wykonawcy, ze strony polskiej to m.in.: Małgorzata Markiewicz, Izabela Szafrańska, Barbara Giewont, Halina Mlynkova, Andrzej Lampert, Grzegorz Wilk, Grzegorz Kupczyk, Kuba Badach, Golec uOrkiestra, a w tym roku także: Natasza Urbańska, Edyta Piasecka, Kasia Moś, Piotr Cugowski, Krzysztof Iwaneczko; ze strony żydowskiej to m.in.: wspomniany już Joseph Malowany, Avraham Fried, Menachem Bristowski – najbardziej znany izraelski pianista akompaniator, Yaakov i Shulem Lemmer, Symcha Keller; inni wokaliści zagraniczni: Ilaria Della Bidia z Włoch, Ricky Lion z Konga, Marysia Karakevych z Ukrainy. W 2022 r. wystąpiła ukraińska Kalush Orchestra, która kilka miesięcy wcześniej zwyciężyła w 66. Konkursie Piosenki Eurowizji.

O „Polskich Sprawiedliwych” w świecie

W ciągu dekady festiwal zyskał olbrzymi potencjał artystyczny. Może być prezentowany w największych i najbardziej prestiżowych salach koncertowych świata. Tak naprawdę to się już dzieje, bo trzykrotnie był on prezentowany w Rzymie, a właściwie w Watykanie – w słynnym Auditorium Conciliazione – na zaproszenie papieża Franciszka, który po koncercie zawsze spotykał się z artystami. W 2019 r. Festiwal Psalmów Dawidowych zawitał do Teatru Narodowego w Jerozolimie. Planowany jest również występ w Carnegie Hall w Nowym Jorku.

Nie do przecenienia są takie aspekty, jak wymowa religijna festiwalu czy przekaz prawdy historycznej o postawie Polaków wobec Żydów w czasie II wojny światowej (ze szczególnym uwzględnieniem roli i dokonań „Polskich Sprawiedliwych”).

„Przez ten projekt – podkreśla Bogdan Romaniuk – corocznie do kilku tysięcy ludzi dociera prawda o Bogu, o historii zbawienia, o miłości, przebaczeniu, nadziei, budowaniu wartościowych relacji międzyludzkich w myśl Psalmu 100. z Księgi Psalmów.