Rodziny więźniów obozu pracy przymusowej, samorządowcy, służby mundurowe, młodzież i okoliczni mieszkańcy uczestniczyli w corocznych uroczystościach patriotyczno-religijnych na Górze Śmierci w gminie Dębica. W tym roku odbyły się one w kwietniu – Miesiącu Pamięci Narodowej oraz w 80. rocznicę likwidacji obozów pracy przymusowej, które funkcjonowały tu w latach 1940-44, a zostały zorganizowane przez hitlerowców. Uczestniczący w wydarzeniu oddali hołd pomordowanym w hitlerowskim obozie pracy przymusowej Pustków. Tegorocznym obchodom towarzyszyło otwarcie objazdowej wystawy czasowej #StolenMemory.

Wspomnienia

Na Górę Śmierci przybyło kilkaset osób, wśród nich delegacja z Janowa Lubelskiego. Wielu więźniów obozu w Pustkowie pochodziło właśnie z tamtych okolic. Historę obozu znają z opowiadań tych, którym udało się przeżyć. Więźniowie mówili o ciągłym głodzie, biciu, chorobach i niewolniczej pracy. – Tutaj przebywał mój dziadek. Przeżył, ale wrócił wycieńczony, bo warunki życia i pracy w tym obozie były urągające człowiekowi – wspominał jeden z obecnych na uroczystości.

Wydarzenie było okazją do modlitwy za ofiary niemieckiego obozu pracy, zginęło tutaj bowiem ok. 15 tys. więźniów, głównie Żydów, Polaków i jeńców radzieckich. Obóz pracy przymusowej Pustków działał w latach 1940-44. Hitlerowcy zorganizowali go na potrzeby poligonu Waffen SS. – W tym roku obchodzimy 80. rocznicę likwidacji obozu pracy w Pustkowie. Nastąpiło to dokładnie w dniach 24-27 lipca 1944 r., bo zbliżała się Armia Czerwona. Więźniowie zostali zapakowani do wagonów towarowych i mieli być wywiezieni do Oświęcimia. Na szczęście ten rozkaz zmieniono i ostatecznie trafili do obozów pracy na Śląsku i w III Rzeszy, w pobliżu fabryk produkujących broń – relacjonował Marian Matkowski z Europejskiego Centrum Pamięci i Pojednania.

Program i wystawa

W czasie uroczystości Grupa Teatralno-Kabaretowa „Żaba” z Centrum Kultury i Biblioteki Gminy Dębica swój program poświęciła dr Wandzie Półtawskiej, zmarłej w październiku 2023 r., która była więziona w niemieckim obozie koncentracyjnym w Ravensbrück.

Ważną częścią tegorocznych obchodów było otwarcie wystawy czasowej #StolenMemory. Została ona przygotowana w językach: polskim, ukraińskim i angielskim. Ekspozycja opowiada historie byłych więźniów obozów koncentracyjnych przez pryzmat rzeczy osobistych, które naziści odbierali więźniom. #StolenMemory poszukuje rodzin ofiar, aby zwrócić im zachowane przedmioty. – Podróżujemy z tą wystawą po całej Polsce, żeby pokazać, że w archiwum w Arolsen zachowały się dokumenty, biżuteria i zdjęcia po więźniach obozów koncentracyjnych. Naszym celem jest dotarcie do krewnych ofiar prześladowań niemieckich w celu zwrócenia im tych przedmiotów. Z jednej strony chcemy te rzeczy oddać, a z drugiej – przez tę wystawę pragniemy także przywracać pamięć i odtwarzać losy ofiar – powiedziała Ewelina Karpińska-Morek, koordynator wystawy.

Coroczne uroczystości organizują wspólnie: Starostwo Powiatu Dębickiego i Ropczycko-Sędziszowskiego, miasto Ropczyce, Dębica, gminy Ostrów i Dębica oraz parafia św. Stanisława BM w Pustkowie-Osiedlu.